UTSTILLLING – DE SAMISKE SAMLINGER, KARASJOK

RiddoDuottarMuseat-De Samiske Samlinger inviterer til utstillingsåpning NETTVERKSBYGGEREN ELSA LAULA RENBERG, mandag 6. November 2017 kl. 17.30. Adresse: Mari Boine geaidnu 17, Karasjok. Utstillingsperiode: 6.-24.11.2017 RDM-Sámiid Vuorká-Dávvirat bovde čájáhusrahpamii NETTVERKSBYGGEREN ELSA LAULA RENBERG, vuossárgga skábmamánu 6. beaivvi dii 17.30. Musea čujuhus: Mari Boine geaidnu 17, Kárášjohka. Čájáhusáigodat: 6.-24.11.2017

SÁMEGILLII – NORSK

RDM-Sámiid Vuorká-Dávvirat bovde čájáhusrahpamii NETTVERKSBYGGEREN ELSA LAULA RENBERG, vuossárgga skábmamánu 6. beaivvi dii 17.30.
Musea čujuhus: Mari Boine geaidnu 17, Kárášjohka.
Čájáhusáigodat: 6.-24.11.2017

Čájáhusrahpamis muitala Vefsn Musea jođiheaddji Kari Sommerseth Jacobsen čájáhusa birra. Rahpandoaluin guoimmuhat luđiin ja guossohat káfe ja teaja.

Čájáhus lea oassin Tråante 2017, čuohtejagiávvudeapmi dan vuosttaš sámi riikkačoahkkimii, mii lágiduvvui Troandimis guovvamánu 6. Beaivvi 1917s, ávvučájáhussan.
máttasámi nissonii Elsa Laula Renbergii (1877-1931). Sutnje gii álggahii ja lágidii dan vuosttaš sámi riikkačoahkkima Troandimis, Norggas.
Renberg riegádii Susendalas, Aarbortes, Nordlánddas. Su áhčči lei norggabeale boazosápmelaš ja eadni ges ruoŧabeale boazosápmelaš. Bearaš jođii ja čađat rasttildii ealuinis riikkarájáid Helgelándda ja Västerbottena Sámi rádjaguovlluin. Elsa bajásšattai Ruoŧas, muhto ollesolmmožin ásai son Vaapstes (Vefsn) Nordlánddas, ja Mossere (Mosjøen) gártai su gávpogin.

Čájáhusas lea guovttebealat ulbmila: Čalmmustahttit dán Sámi organisašuvdnapionera nissona dehálašvuođa, son gii lea guovddážis min norgga historjjás. Nubbi lea čalmmustahttit dáid sámi áššiid mat Elsa Laula Renbergii ledje dehálaččat.
Čájáhusain sávvat movttiidahttit gallededdjiid jurddašišgoahtit: makkár áššit leat dehálaččat muinne? Maid háliidivččen mun váikkuhit? Mat leat mu váibmoáššit? Mo olahivččen mun bohtosiid buoremusat?

Elsa Laula Renberg lei erenoamáš fierpmádathuksejeaddji. Eai lean gallis dakkár go son. Son lei áigá juo fuomášan ahte jus áigu váikkuhit mearrádusaid makkár ge áššiin, de ferte ohcat ovttasbargoguimmiid ja geavahit dan deháleamos demokráhtalaš rievtti, cegget searvvi, man bokte sáhttá váikkuhit dehálaš áššiid. Danin lei ge Elsa mielde vuođđudeamin máilmmi vuosttamuš Sámi searvvi Stockholmas 1904s, ja dasto Brurskanken sámi searvvi 1907s Mosseres. Ii das galle. Dat dárbbašuvvui nissonolmmoš, ja mii fertet muittus atnit ahte ii dan áigge lean vel nissonolbmuiguin jienastanlohpi.
Brurskanken nissonservviin de easka ovdánišgohte áššit 1910s. Elsa Laula Renberg jođihii searvvi ja ledje sii geat bovdejedje dan vuosttamuš riikkačoahkkimii.
Dat nissonsearvi ávžžuhii buot nissonolbmuid searvat riikkačoahkkimii. Danin ledje olu nissonolbmot, olles 40% daid 150 čoahkkinoasseváldiid gaskkas.

Elsa Laula Renberg beasai maid dovdat vuostehágu, seamma láhkái go olusat gártet dovdat ja vásihit, geat áŋgirit barget makkár nu áššiiguin. Lea hui miellagiddevaš diehtit man láhkái son gieđahalai vuostehágu; jaskatvuođain. Son válljii ahte son ii beroš das ja ii ovddidan maidige sidjiide geat moite su.

Renberg čálii maid áigá juo sierra rahčamusčállaga mas son čilgii áššeoaiviliiddis vuđolaččat. Dalle go son lei ain nuorra, 27 jahkásažžan, almmuhii son gihppaga ”Inför Lif eller Død”. Son ražai Sámeáššiid ovddas, danin go oaivvildii ahte ledje juo nu stuorra vearrivuođat dahkkon sámiid vuostá, ahte lei juo sáhka eallimis dahje jápmimis.

Eanaš govat čájáhusas gullet Thomas Renberga govvačoakkáldahkii, mii lea skeŋkejuvvon Vefsn Museii 1990-logus.
Musea lea maid luoikkahan dávviriid čájáhussii Elsa Laula golmma mánáidmánás. Máŋggat dáid dávviriin eai leat goassige čájehuvvon almmolaččat.
Čájáhusa lea ráhkadan Vefsn musea, mii lea Helgelandda Musea ossodat.

Čájáhusgielat: máttasámegiella ja dárogiella
Čájáhusruhtadeddjit: Fritt Ord ja Sámediggi.
Nuvttá doalut.

Buresboahtin!

 

RiddoDuottarMuseat-De Samiske Samlinger inviterer til utstillingsåpning NETTVERKSBYGGEREN ELSA LAULA RENBERG, mandag 6. November 2017 kl. 17.30.
Adresse: Mari Boine geaidnu 17, Karasjok.
Utstillingsperiode: 6.-24.11.2017

Til utstillingsåpningen kommer avdelingsleder ved Vefsn Museum, Kari Sommerseth Jacobsen og forteller om utstillingen. Det blir kulturelt innslag med Joik og enkel servering.

Utstillingen er en del av hundreårsfeiringen, Tråante 2017, for det aller første samiske landsmøtet som fant sted i Trondheim fra 6. februar 1917. Den personen som fremfor noen har æren av at dette kom i stand, er sørsamekvinnen Elsa Laula Renberg (1877-1931).
Hun var født i Susendalen med norsk far og svensk mor, de var reindriftssamer som stadig krysset landegrensene med sin reinflokk. Hun vokste opp i Sverige, men i sitt voksenliv bodde hun i Vefsn og hadde Mosjøen som sin by.

Målet med utstillingen er tosidig: Å presentere en viktig pionerkvinne som rager høyt i vår norske historie. Og ved å presentere det Elsa Laula Renberg var opptatt av, håper vi å inspirere alle besøkende til å tenke over dette: Hva engasjerer meg? Hva ønsker jeg å påvirke? Hva vil jeg kjempe for? Hvordan kan jeg best oppnå resultater?

Elsa Laula Renberg var en nettverksbygger av de sjeldne. Hun forsto tidlig at hun måtte skaffe seg allierte, og at det å stifte foreninger er en av våre viktigste demokratiske rettigheter når vi skal kjempe for en sak. Derfor var hun med å stifte verden første lappeforening, i Stockholm i 1904, og Brurskanken samiske forening i Mosjøen i 1907. Men dette var ikke nok. Det måtte kvinner til, og vi må huske at på denne tiden var allmenn stemmerett for kvinner ennå ikke vedtatt.
Med Brurskanken kvinneforening i 1910 ble det fart på sakene. Det var denne kvinneforeningen med Elsa Laula Renberg som formann som inviterte til selve landsmøtet.
Det var denne kvinneforeningen som oppfordret alle samiske kvinner til å delta på møtet. Derfor ble kvinneandelen formidabel: hele 40 % av de 150 deltakerne var kvinner.

Elsa Laula Renberg møtte motstand som alle som kjemper for en sak gjør. Men det er interessant å se hvordan hun møtte denne motstanden: med taushet. Hun tok ikke til motmæle, men ignorerte den.

Hun sørget tidlig for å skrive et eget kampskrift der alt hun mente ble begrunnet. Mens hun ennå var ung, 27 år gammel, kom heftet «Inför lif eller død». Hun kjempet for samenes sak, og mente at det sto om liv eller død for hennes folk som ble utsatt for så mye urett.

De fleste av bildene i utstillingen er fra Thomas Renbergs fotosamling, gitt til Vefsn Museum på 1990-tallet. Museet har lånt fra tre av barnebarna gjenstander som har tilhørt Elsa Laula Renberg, flere av dem er aldri tidligere blitt vist frem.

Utstillingen er støttet av Fritt Ord og av Sametinget.
Utstillingsspråk: sørsamisk og norsk.

Gratis arrangement.
Velkom